University Faculty
of Canon Law
www.iuscangreg.itCIC1983CCEONorms outside the two CodesResponses of the Apostolic SeeParticular LawProper law / statutesSources of past lawJurisprudenceInternational TreatiesWebsitesLiteraturePeriodica de re canonicaBibliografia canonisticaSearch enginesLinklistSitemapProfessorsFamous professors from the 20th century
Jurisprudence of the Apostolic Signatura in contentious-administrative cases
 
 

Supreme Tribunal of the Apostolic Signatura
Sententia definitiva of 16.01.1993, Prot. N. 21101/89 CA


Petitioner Heredes X
Respondent Congregatio pro Institutis vitae consecratae et Societatibus vitae apostolicae
Object Piae voluntatis
coram Agustoni
Publication J 81 (2025) 359-375
Download
Translations angl., J 81 (2025) 359-375
Content Non constare de violatione legis sive in procedendo sive in decernendo.
Notes Cf. L’attività della Santa Sede 1993, p. 1270.
Sources 
?
Legenda
 
Canons of the Code 1983
All the canons that are found in the in iure and in the in facto part of the decisions are reported in the sources.
The canons that constitute the main object of the decision or on which the decision sets out a principle of interpretation are reported in bold.
The canons of the 1983 Code are shown in italics:
- if they do not appear in the text of the decision but if the decision deals with them;
- if they correspond to canons of the 1917 Code, of which the decision (prior to 1983) deals.

Other sources
All the sources that are found in the in iure and in the in facto part of the decisions are reported.
CIC cann. 57 §§ 1-2; 1738
Legal Summary
1. Leges processus iudicialis in hac re clarae prostant; ordinationes e contra recursus administrativi truncae ac lacunosae inveniuntur. Non ea propter licet, ad defectus sanandos, singula ex uno ordine ad alium, scilicet ex ordinatione processus iudicalis ad illam administrativam trasferre, quia hae duae viae, quamvis utraque administrationi iustitiae inserviunt, non aequae distantis linea inter se currunt nec vicissim variari possunt.
2. Nulla lex praecipit, saltem in ordinatione recursus administrativi, ius partium cognoscendi acta omnia ac documenta integra causae, cum praesertim “legislator quod voluit dixit, quod noluit tacuit”. Ad rem plures rationes adducuntur: 1. recursus hierarchici negotiis odiosis sunt accensendi ac odiosa sunt restringenda; 2. via recursus hierarchici haud apta apparet ad quamlibet superioris decisionem impugnandam; haud raro rectius controversiae per iudicia deciduntur (in casu autem non vindicantur iura subiectiva); 3. Comparatio cum iure civili caute consideranda est, quia Ecclesia societas utique perfecta est, suis institutis instructa ad modum civitatum; ast indoles historica numquam separatim considerari potest ab illa mystica; 4. In casu de quo recurrens recursum ad normam can. 57 haud proposuit adversus denegatum accessum ad acta apud competens Curiae Romanae Dicasterium;
3. Destinatio bonorum, de quibus agitur, incerta semper mansit, varia ob adiuncta, nec documenta allata dubium superare valuerunt, ideoque de mutatione piae voluntatis stricto iure sermo fieri nequit.
1. Le leggi del processo giudiziale in questa materia sono chiare; gli ordinamenti invece del ricorso gerarchico sono tronche e lacunose. Non per questo per sanare questi difetti è lecito trasferire singoli elementi da uno all’altro ordinamento, ossia da quello del processo giudiziale a quello amministrativo, perché queste due vie, benché entrambi servano all’amministrazione della giustizia, non corrono parallele né possono intercambiarsi.
2. Nessuna legge prevede, almeno nell’ordinamento del ricorso gerarchico, il diritto delle parti di conoscere tutti gli atti e tutti i documenti della causa, dato soprattutto che “ciò che il legislatore volle disse, ciò che non volle tacque”. Sul punto si apportano più ragioni: 1. I ricorsi gerarchici sono da assimilare a negozi odiosi e le cose odiose si devono restringere; 2. La via del ricorso gerarchico non appare adatta a impugnare qualsiasi decisione di un superiore; non raramente le controversie più direttamente vengono decise attraverso i giudizi (nel caso poi non vengono rivendicati diritti soggettivi); 3. La comparazione con il diritto civile si deve condurre cautamente, perché la Chiesa è sì una società perfetta, provvista di istituti come gli Stati, ma la configurazione storica non può mai essere considerata separatamente da quella mistica; 4. Nel caso in oggetto il ricorrente non ha proposto ricorso a norma del can. 57 contro l’accesso negato agli atti presso il competente Dicastero della Curia Romana;
3. La destinazione dei beni di cui si tratta è sempre rimasta incerta, per varie ragioni e i documenti addotti non sono stati in grado di superare il dubbio; perciò non si può parlare strettamente di mutamento della pia volontà.
Comments J. Otter, «Right to Access Files in Hierarchical Recourses: Commentary on a Contentious-Administrative Cause concerning a Pious Will (prot. n. 21101/89 CA)», J 81 (2025) 378-383.

Author of the legal summary (in Latin) and of the Italian version: © G. Paolo Montini