University Faculty
of Canon Law
www.iuscangreg.itCIC1983CCEONorms outside the two CodesResponses of the Apostolic SeeParticular LawProper law / statutesSources of past lawJurisprudenceInternational TreatiesWebsitesLiteraturePeriodica de re canonicaBibliografia canonisticaSearch enginesLinklistSitemapProfessorsFamous professors from the 20th century
Jurisprudence of the Apostolic Signatura in contentious-administrative cases
 
 

Supreme Tribunal of the Apostolic Signatura
Sententia definitiva of 25.01.2019, Prot. N. 52545/17 CA


Petitioner Exc.mus Archiepiscopus X
Respondent Dicasterium pro Laicis, Familia et Vita
Object Poenalis; Reparationis damnorum
coram Daneels
Content Quoad primum dubium: Non constare de violatione legis, ad mentem.
Quoad secundum dubium: Constare de violatione legis in procedendo et in decernendo..
Quoad tertium dubium: Constare de violatione legis in procedendo et in decernendo.
Quoad quartum dubium: Constare de violatione legis in decernendo.
Quoad quintum dubium: Non constare de violatione legis, ad mentem.
Notes Cf. Attività della Segnatura Apostolica 2019 in https://www.vatican.va/content/dam/romancuria/segnatura-apostolica/statistiche/segnatura-apostolica-statistica_2019.pdf
Sources 
?
Legenda
 
Canons of the Code 1983
All the canons that are found in the in iure and in the in facto part of the decisions are reported in the sources.
The canons that constitute the main object of the decision or on which the decision sets out a principle of interpretation are reported in bold.
The canons of the 1983 Code are shown in italics:
- if they do not appear in the text of the decision but if the decision deals with them;
- if they correspond to canons of the 1917 Code, of which the decision (prior to 1983) deals.

Other sources
All the sources that are found in the in iure and in the in facto part of the decisions are reported.
CIC cann. 51; 128; 1611 § 4; 1649, nn. 1-2; 4
Constitutio Apostolica Pastor bonus Art. 123 § 1 Art. 123 § 2  
Lex propria Supremi Tribunalis Signaturae Apostolicae Art. 90 Artt. 92-94
Legal Summary
1. Adversus Superiorem hierarchicum de damnis statuentem, recursus contentiosus administrativus ad normam art. 123, § 1 constitutionis apostolicae Pastor bonus instituendus ac pertractandus est, non autem ad normam § 2 eiusdem articuli.
2. Cum damna non sint res iuris sed res facti, et facta sint probanda, Auctoritas ecclesiastica debet ipsa statuere in decreto, saltem summarie, quaenam probationes de damnis illatis certitudinem moralem in eius animo pepererunt.
3. Doctrina et iurisprudentia canonica docent dolum vel culpam praesumendam esse, si et quatenus auctoritas administrativa actus illegitimos edat (cf. sententia definitiva coram Pompedda, diei 6 maii 2000, prot. n. 29240/98 CA, n. 16). Nam auctoritas administrativa esse debet diligens in actibus administrativis ferendis (in casu diligentia defuit, uti patet praesertim ex eo quod Signatura Apostolica censuit decretum poenale Archiepiscopi indubie illegitimum fuisse, ob can. 1362 praescriptum evidenter neglectum).
4. Expensae litis sine dubio comprehendunt non tantum expensas iudiciales, seu tribunali solvendas, verum etiam honoraria v.g. procuratorum et advocatorum: non agitur, proinde, de damnis sarciendis.
5. Norma can. 1611, § 4 saltem ex analogia etiam decreto quo recursus hierarchicus definitur applicari potest. Victus victori expensas litis rationabiliter factas reficere tenetur.
6. Solutio expensarum evenire tantum potest, si et quatenus notula ad rem accurate confecta, una cum idoneis probationibus de solutione earundem expensarum reapse peracta, rite notificata sit.
7. Dispositiones de damnis sarciendis illegitimae in procedendo sunt si motiva in decreto ne quidem summarie expressa sint (cf. can. 51) (in casu prostat, utique, in actis notula expensarum medicarum una cum attestationibus de earum solutione, at nullo modo demonstratur pathologias, de quibus in casu, ortas esse vel graviores factas esse atque perduravisse et quidem propter earum nexum cum processu et decreto poenali illegitimo; item de expensis pro habitatione et mensa).
8. Iure canonico non viget principium de assertis damnis sarciendis ratione habita iniuriae puniendae potius quam ratione habita damni reapse illati. Quod principium ius vigens in quibusdam Civitatibus cognoscit, institutum scilicet de sic dictis damnis ad puniendum (anglice: punitive damages), quod vero iure canonico non viget.
9. Imposita sententiae aliarumque declarationum publicatio duplicem naturam prae se fert: est exsecutio quaedam decisionis qua decretum impugnatum illegitimum vel nullum dec1aratur (cf., v.g., art. 90 Legis propriae), est reparatio quaedam damni ex actu illegitimo manantis. Quae exsecutio-reparatio evenire debet habita ratione de modis quo damna illata sunt, adeo ut fiat aequalitas inter vulnus illegitime illatum et remedium legitime impositum.
10. Egestas personae iuridicae ad damna sarcienda damnatae argumentum est ad exsecutionem decreti non autem ad eius illegitimitatem pertinens.
1. Contro un Superiore gerarchico che provvede ai danni il ricorso contenzioso amministrativo si deve impostare e trattare a norma dell’art. 123, § 1 della costituzione apostolica Pastor bonus e non invece a norma del § 2 dello stesso articolo.
2. Siccome i danni non sono una questione di diritto ma di fatto, e i fatti sono da provare, l’Autorità ecclesiastica essa stessa stabilire nel decreto, almeno sommariamente, quali prove negli atti abbiano generato la certezza morale che quei danni sono stati realmente inferti.
3. La dottrina e la giurisprudenza canonica insegnano che il dolo o la colpa si devono presumere, se e per quanto l’autorità amministrativa produca atti illegittimi (cf. sentenza definitiva coram Pompedda del 6 maggio 2000, prot. n. 29240/98 CA, n. 16). L’autorità amministrativa infatti ha l’obbligo di essere diligente nella produzione di atti amministrativi (nel caso mancò la diligenza, come appare soprattutto dal fatto che la Segnatura Apostolica ritenne il decreto penale dell’Arcivescovo indubbiamente illegittimo per aver evidentemente trascurato il prescritto del can. 1362).
4. Le spese del processo senza dubbio comprendono non solo le spese giudiziali da pagare al tribunale, ma anche gli onorari per esempio dei procuratori e avvocati: perciò non si tratta di riparazione dei danni.
5. La norma del can. 1611, § 4 almeno per analogia si può applicare anche al decreto con il quale si definisce il ricorso gerarchico. Il vinto è tenuto a compensare al vincitore le spese processuali ragionevolmente sostenute.
6. Il pagamento delle spese può avvenire soltanto se e per quanto sia debitamente notificata la nota compilata accuratamente con le idonee prove dei pagamenti delle medesime spese realmente avvenuti.
7. Le disposizioni sulla riparazione dei danni sono illegittime in procedendo se i motivi nel decreto non sono espressi neppure sommariamente (cf. can. 51) (nel caso negli atti c’è sì la nota delle spese mediche con le prove del loro pagamento, ma non si dimostra per nulla che le patologie nel caso siano apparse o si siano aggravate e siano perdurate e ciò in ragione del loro nesso con il processo e il decreto penale illegittimo; lo stesso vale delle spese per vitto e alloggio).
8. Nel diritto canonico non vige il principio della riparazione dei danni asseriti in ragione della ingiuria da punire piuttosto che in ragione del danno realmente inferto. Questo principio il diritto vigente in alcuni Stati lo riconosce, ossia l’istituto deìi cosiddetti danni punitivi (in inglese: punitive damages), ma nel diritto canonico non vige.
9. La pubblicazione imposta della sentenza e di altre dichiarazioni ha una duplice natura: è una esecuzione di una decisione con la quale un decreto è dichiarato illegittimo (cf., per esempio, l’art. 90 della Legge propria), è una riparazione del danno conseguente ad un atto illegittimo. Questa esecuzione-riparazione deve avvenire tenendo conto delle modalità con le quali sono stati inferti i danni, in modo tale che si realizzi uguaglianza tra la lesione illegittimamente inferta e il rimedio legittimamente imposto.
10. La povertà della persona giuridica tenuta alla riparazione dei danni è argomento pertinente all’esecuzione del decreto, non invece alla sua illegittimità.
 French

Author of the legal summary (in Latin) and of the Italian version: © G. Paolo Montini